In sommige kloosterordes, zoals het opvangtehuis Tamar in Lommel, werden ongewenst zwangere meisjes en vrouwen niet alleen weggestopt voor de buitenwereld. Ze werden door de nonnen ook gemanipuleerd of zelfs gedwongen om hun kind na de geboorte ter adoptie af te staan. De kloosterordes verdienden zo grof geld aan de opvang van de moeders, én passeerden nog eens langs de kassa wanneer ze het kind verkochten aan de adoptieouders. In De Nonnen, dinsdag 7 oktober bij VTM, vertellen Elise, Lieve en Peter over hun levenslange trauma en hun moeizame zoektocht naar hun biologische moeder of kind.

Elise raakte zwanger nadat ze door een priester verkracht werd. Haar moederinstinct nam al snel de bovenhand, maar de priester bracht haar naar de nonnen van Tamar in Lommel. Toen ze weeën kreeg, werd ze door de hoofdzuster illegaal naar Frankrijk gebracht: “Ik voelde me niet goed en had het gevoel dat mijn vitale functies stopten. Maar ik mocht niets doen, niets zeggen, zelfs niet kreunen. Ze reden maar door, zo snel mogelijk de grens over. Het was enkel de baby die telde, die moesten ze hebben.” Na een helse rit beviel Elise anoniem en in het geheim onder het systeem van ‘Sous X’ in een privékliniek. Daarna werd haar zoontje zonder haar toestemming bij haar weggenomen. “De dag na de bevalling hebben ze hem in een couveuse gelegd en naar België gebracht. Ik heb hem nooit meer gezien”, klinkt het bij Elise.

Niet alle moeders kregen hun kind nog te zien na hun bevalling. Ook Lieves moeder moest anoniem in Frankrijk bevallen. Ze werd onder narcose gebracht en toen ze ontwaakte werd haar door de nonnen wijsgemaakt dat Lieve doodgeboren was. “Dus ze ging nooit op zoek naar haar kindje en intussen werd ik verkocht aan mijn adoptieouders. Alles is zo verbroken geweest. Ik kon nooit achterhalen wie mijn mama was, en omgekeerd zou ze niet naar mij op zoek gaan”, vertelt Lieve.

Bij Peter hanteerden de nonnen een andere aanpak. De nonnen lieten Peter bij zijn moeder in Tamar wonen tot hij één jaar oud was. Terwijl ze zijn moeder met een list wegstuurden, werd Peter verkocht aan Nederlandse adoptieouders. De hoofdzuster regelde de adoptie zonder toestemming van Peters biologische moeder, die daar later aangifte van deed. Mede daardoor kon Peter de ware toedracht van zijn adoptie achterhalen. Gefrustreerd door het gebrek aan aandacht voor hem en zijn lotgenoten besluit Peter in ‘De Nonnen’ om aangifte te doen van zijn eigen ontvoering. “Er zijn in het verleden al biologische moeders geweest die aangifte deden van mensenhandel. De politie zegt telkens: het is verjaard, we kunnen er niets meer aan doen. Maar dit verhaal mag niet vergeten worden en moet in de geschiedenisboeken terechtkomen. Tot nu toe heeft nog geen enkel kind zelf aangifte gedaan van de eigen ontvoering. Daarom wil ik dat statement maken”, aldus Peter.

Foto: DPG Media

Dat heel wat priesters en mannelijke geestelijken zich schuldig maakten aan seksueel misbruik van kinderen is intussen uitgebreid gedocumenteerd. Toch is het een misvatting dat enkel mannen daders zijn. Zes procent van het seksueel geweld door religieuzen wordt gepleegd door vrouwelijke geestelijken, blijkt uit recent onderzoek. In de docureeks De Nonnen, op dinsdag 30 september bij VTM, getuigen slachtoffers over hoe ze in de instellingen waar ze als kind verbleven jarenlang seksueel misbruikt werden door nonnen.

Bekijk het fragment uit de aflevering hier:

Ook René getuigt over zijn jarenlange en moeizame strijd om erkenning. Uiteindelijk kreeg hij een financiële regeling, maar excuses bleven uit. Hij verbleef als kind in het weeshuis Stella Maris in Kortrijk, waar ook hij niet gespaard bleef van psychologisch, fysiek en seksueel misbruik. “Als kind werd je altijd gestraft, ook al was je braaf. Maar soms kwam zuster Germaine mij uit bed halen om te knuffelen. Zogezegd om alles goed te maken. Maar ze deed uiteraard haar pleziertjes. Het gebeurde ook dat ik gehaald werd door zuster Cécile, een zeer imposante, ruwe vrouw. Als je daar kwam, was dat onmiddellijk de daad: hoofd tussen de benen.”. Net als Erik en veel andere slachtoffers draagt René nog steeds de gevolgen van wat hem werd aangedaan. “Het misbruik is zoals een virus: het kruipt in u en steekt soms onverwacht de kop op. Die zusters zie ik nog altijd voor mij.”

De Nonnen, dinsdag 30 september om 21u55 bij VTM en ook op VTM GO.

Foto: DPG Media

Vrouwelijke geestelijken hadden lange tijd veel invloed in België. Nonnen stonden aan het hoofd van weeshuizen, scholen, internaten en moederhuizen. Maar in sommige daarvan gebeurden dingen die het daglicht niet konden verdragen. Vanaf dinsdag 23 september doen slachtoffers na jarenlang stilzwijgen hun verhaal in de VTM-docureeks ‘De Nonnen’. En dat bracht nu al heel wat teweeg. Zo startte het parket van Limburg een onderzoek naar aanleiding van getuigenissen over wantoestanden in het voormalige Sint-Vincentiusklooster in Zelem. Verschillende getuigen werden intussen verhoord, waaronder ook Erik. Hij verbleef als weeskind in het klooster en vertelt zijn verhaal in ‘De Nonnen’. Als reactie op de docureeks bood De Unie van Religieuzen in Vlaanderen (URV) ook haar excuses aan voor het misbruik in Vlaamse kloosters.

In de eerste aflevering van de vierdelige reeks getuigen slachtoffers over het geweld en de vernederingen die ze als kind moesten doorstaan in het weeshuis Sint-Vincentius in Zelem, de vakantiekolonie Ster der Zee in Koksijde en het internaat van Sint-Antonius in Aarsele. De terreur van de nonnen leidde volgens sommige getuigen zelfs tot zelfdodingen en andere sterfgevallen. Zo beschrijft Erik, die als jongetje van zeven jaar in het Sint-Vincentiusklooster verbleef, de zelfdoding van een wanhopige leeftijdsgenoot waarvan hij getuige was. Andere getuigen vertellen dat jongens of meisjes soms zonder enige uitleg verdwenen. “Maar die jongens waren bevrijd. Wij zaten daar nog. En wij noemden die meestal de gelukzakken. Die waren er vanaf”, klinkt het bij Erik. De verhalen en feiten rond verdwijningen en zelfmoorden laten Erik niet los. Hij vraagt zich af waarom – ondanks aanwijzingen, getuigenissen en zelfs bekentenissen hierover – er nog steeds geen onderzoek is gebeurd naar de ‘verdwenen kinderen van Zelem’. Naar aanleiding van de docureeks is het parket van Limburg intussen een onderzoek gestart, Erik werd als getuige verhoord.

Bekijk de preview uit de aflevering hier: 

In de instellingen heerste dan ook een voortdurende cultuur van fysieke en mentale straffen. Zo ondervond Steve als zesjarige jongetje al snel aan den lijve dat de kinderen in Ster Der Zee hardhandig werden aangepakt. Tijdens zijn eerste avond in de vakantiekolonie werd hij met gebonden stro geslagen: “Ik kon niet meer op mijn rug liggen om te slapen.” Later werd hij drie dagen lang in een kelder opgesloten zonder eten. Gabriël, Walter, Betty en Linda herinneren zich hoe zware lijfstraffen dagelijkse kost waren en hoe ze psychisch vernederd werden: “De tuchtmaatregelen van de zusters, dat was martelen”. Walter vertelt zelfs hoe de nonnen zijn hoofd in het water hielden tot hij bijna stikte. “Waterboarding werd niet uitgevonden in Guantanamo, maar bij de nonnen in Aarsele. Dat draag je mee. Dan dacht je: ik moet dood ”, klinkt het in zijn pakkende getuigenis. “Het kan zijn dat mensen vroeger harder gestraft werden, maar hier gaat het om fysieke en emotionele vormen van marteling die diepe sporen nalaten. Dit gaat veel verder dan disciplinering”, kadert prof. Ines Keygnaert de aangrijpende getuigenissen.

Maar de jonge kinderen kregen niet alleen lijfstraffen. Een veelvoorkomende en vernederende praktijk van de nonnen was ook om het toiletbezoek van kinderen aan strikte regels te onderwerpen. Kinderen die in bed plasten, werden met hun neus in natte lakens geduwd of moesten met hun matras of natte lakens op hun hoofd de speelplaats rondlopen. “Dat was een vernedering tot en met, velen zijn daar nooit van bekomen”, zegt Gabriël. Dat de nonnen met harde hand regeerden, stond haaks op het beeld dat de buitenwereld van ze had. De afgedwongen zwijgcultuur, die vele slachtoffers hun leven lang volhielden, ging dan ook hand in hand met regelrechte censuur. Brieven naar het thuisfront werden herschreven en kinderen mochten thuis niets vertellen over de straffen die ze kregen. Anders werden ze nog zwaarder gestraft.

Foto: DPG Media