Kan je bevriend zijn met iemand die drie kinderen heeft vermoord? Welke rechten heeft iemand die de gruwelijkste misdaden pleegde? En wat lost de doodstraf eigenlijk op? Met die vragen trokken drie documentairemakers van het Vlaamse productiehuis Boundbreakers naar Texas. Daar volgen ze de Vlaamse Agnes Steenssens (74), die al meer dan dertig jaar brieven schrijft naar Amerikaanse terdoodveroordeelden en met sommigen van hen een hechte band opbouwde. Het resultaat is een nieuwe, hyperactuele reeks Letters to Death Row die binnenkort te zien zal zijn op Proximus.

Wat begon als een zoektocht naar haar bijzondere vriendschappen, brengt de makers van Boundbreakers bij mensen die elk heel anders denken over schuld, straf en vergeving. Via Agnes Steenssens (74) uit Kapellen kregen ze ook een uitzonderlijke kans: een interview met John Allen Rubio (in Amerika gekend als Johny Boy) die op donderdag 12 november geëxecuteerd werd.

Rubio werd ter dood veroordeeld voor de moord op zijn drie jonge kinderen in 2003. In de ruim twintig jaar die hij in de dodencel doorbracht, gaf hij voor zover bekend slechts twee televisie-interviews: één aan de Amerikaanse zender Channel 5 News (KRGV) en nu aan het Vlaamse team van Boundbreakers.

“Ik heb fouten gemaakt en daarvoor moet ik gestraft worden. Eén fout rechtvaardigt geen andere fout. Niemand, ook de staat niet, heeft het recht om iemands leven te beëindigen. Ik ben bang voor wat me te wachten staat. Maar ik heb er vrede mee“, vertelt Rubio in het interview.

Maar achter de gruwelijke feiten schuilt ook een complexe vraag over Rubio’s geestelijke gezondheid. Deskundigen spraken elkaar tegen over mogelijke psychiatrische aandoeningen. Was Rubio volledig toerekeningsvatbaar? En heeft het Amerikaanse rechtssysteem voldoende rekening gehouden met zijn psychische toestand?

Bijzondere timing in Amerika
De documentaire wordt gedraaid op een opmerkelijk moment. Op de eerste draaidag vonden de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen plaats. In Texas zorgde de Democratische Gina Hinojosa voor een historische overwinning: vanaf januari wordt zij de eerste Democratische gouverneur in meer dan dertig jaar. Tegelijk kondigde de gouverneur van Californië aan de doodstraffen van 548 gevangenen te willen omzetten naar levenslange gevangenisstraffen. Terwijl Texas op het punt staat een man te executeren, wordt elders in Amerika dus een andere koers ingezet.

Meer dan één verhaal
In de documentaire wordt Agnes gevolgd, zowel in België tijdens haar gevangenisbezoeken en lezingen tegen de doodstraf, als tijdens haar bezoeken aan Amerikaanse gevangenissen.

Agnes (rechts) in gesprek met Frankie (links), een voormalige gevangene die andere ex-gedetineerden aan werk helpt

Wat drijft haar om al meer dan dertig jaar contact te houden met mensen die soms de zwaarste misdaden pleegden? En wat betekenen die ontmoetingen voor haar en voor de gevangenen zelf? Via Agnes komen de documentairemakers terecht bij heel uiteenlopende verhalen. Ze spreken onder meer met Rubio’s voormalige advocaat, een politieagent die destijds ter plaatse kwam en zijn broer, die al jaren in de schaduw van de zaak leeft. Maar ook met Frankie, een voormalige gevangene die andere ex-gedetineerden aan werk helpt, en Gloria, die al decennialang tegen de doodstraf protesteert.

Elk gesprek brengt een ander perspectief en nieuwe vragen. Over schuld en straf, maar ook over opvoeding, psychische problemen, gemiste kansen en de mogelijkheid om als mens te veranderen.

Letters to Death Row is een straffe vierdelige reeks die vanaf het voorjaar te zien zal zijn bij Proximus.

Foto: Proximus